चंद्रभागेच्या तीरावर गेल्यानंतर मन प्रसन्ना होण्याऐवजी उदास झालं. त्याची हि छायाचित्र.

चंद्रभागेचा तीर

असा माझा विठू लेकुरवाळा

कधी कधी आपण रागावतो. आपल्याही नकळत तांडव करतो. ती भेदरते. आपल्या रागाला शरण जाते. आपल्याला हसवू पहाते. उषेचे रंग होते. फुलांचे गंध होते. आपण हरवून जातो त्यात. विसरतो आपला राग. पसरतो पंख आणि ती विसावते पुन्हा एकदा आपल्या कुशीत.

काय म्हणायचा याला ? प्रेम …… कि …… तडजोड ?

कारण या दोन्ही गोष्टी होत नाहीत तेव्हा दोघांच्या दोन दिशा ठरलेल्या. मध्ये एक अदृश्य भिंत. दोघांमध्ये विसंवाद निर्माण करणारी नव्हे. दोघांमधला संवाद दडपून टाकणारी. म्हणूनच खूप गरजेचा असतं अशी भिंत उभी रहाण्या आधीच जमीनदोस्त करण्याची. या आणि अशाच भावना व्यक्त करणारी हि कविता -

रुसवा, प्रेम, प्रेम कविता

तुम्ही म्हणाल, ” विजयजी लिहाना काय लिहायचं ते. नमनालाच घडाभर तेल कशाला हवाय. एखादी झकास प्रेम कविता पडूद्या आमच्या पदरी.”

पण तुम्ही प्रेम कवितेची अपेक्षा करत असलात तरी मी कोणत्या विषयावर येवढा बाह्या सरसावून लिहायला बसलोय याची जाणीव असेल तुम्हाला.

होय. हरविंदरसिंग या तरुणानं शरदरावांना चांदणं दाखवला त्याविषयी.

नाही, नाही !!!!!!!  मी समर्थन नाही करत त्या घटनेचं. समाजसेवेच्या नावाखाली राजकारणात पाय पसरून स्वतःच्या तुंबड्या भरणाऱ्या या पिपासू मंडळींना खरंतर अशी मारहाण करून काहीच फायदा होणार नाही. आपली नाराजी व्यक्त करायची असेल तर त्यासाठी मतदान पेटी हे साधन आहेच. पण आपला आता मतपेटीवरही विश्वास उरला नाही. सोम्या आला काय आणि गोम्या आला काय. तो त्याच्याच सात पिढ्यांसाठी सरकारी तिजोरी लुटणार हे आपल्या मनावर पुरेपूर ठसलय.

गेल्या दोनचार वर्षात राजकीय नेत्यांवर होणाऱ्या हल्ल्यात मोठ्या प्रमाणात वाढ झालीय. अगदी राहुल गांधीही सुटले नाहीत यातून. त्यामुळेच अशा तरुणांना माथेफेरू ठरवण्यापेक्षा सगळ्याच राजकारण्यांनी स्वतःचं आत्मपरीक्षण करावं. अन्यथा अशा हल्यात यापुढे आणखीही वाढ होईल हे निश्चित. कारण आजकाल शाळकरी मुलांची खिचडी असो, रस्त्यांची चौपदरी करणाची योजना असो, वीज निर्मिती असो कि अन्य कोणतीही योजना असो. त्या राबवताना जनकल्याणापेक्षा आपल्या पदरात काय आणि किती पडणार याचाच विचार अधिक केला जातो.

कारण मला सांगाना, ” शाळेत येणाऱ्या आमच्या मुलांना खिचडी द्या किंवा त्यांना मोफत वह्या पुस्तक द्या.” असं कुणी कधी सांगायला गेलं होतं का हो शासन दरबारी ? मग का आणि कुणाला विचारून हे अशा योजना राबवतात.

महागाई तर वाढते आहेच पण शेतकऱ्यांना भाव मिळत नाही. सामान्य माणसं भाव वाढताहेत म्हणून रस्त्यावर येताहेत. तर शेतकरी पिकांना योग्य भाव मिळत नाही म्हणून आत्महत्या करताहेत. पुढार्यांना मात्र कशाचीच झळ बसत नाही. का होतंय असं ?

महागाई विषयीचा आणखी एक किस्सा नंतर लिहीन.

आणि शरद पवारांना मारहाण झाली म्हणून एवढी आग पाखड करणाऱ्या राजकारण्यांना परवा दिल्लीत एका तरुणाला लाथा बुक्क्यांनी मारहाण करणारे चार केंद्रीय मंत्री दिसले नाहीत काय ? तेव्हा मात्र प्रत्येक पुढारी त्या केंद्रीय मंत्र्यांचा समर्थनच करत होता. तेव्हा त्या मंत्र्यांना का कुणी माथेफेरू ठरवलं नाही. कारण या सगळ्यांना माहिती आहे. आपण सारेच या देशाचे लचके तोडतो आहोत. एकमेकांना सांभाळून घ्यायलाच हवं .

या सगळ्या प्रकारात मिडीयाचही कौतुक करायला हवं. कारण ती चित्रफित व्हायब्रेट करून त्यांनी शरद पवारांची खूप लाज राखली. पण खरंच असं करायची गरज होती ?

तसं पाहिलं तर पशु पक्षीही संवाद साधतात. मांजर फक्त म्यावं….म्यावं करू शकते किंवा गुरकावू शकते, कुत्रा फक्त भुंकतो, टिटवीची टिव टिव….कावळ्याची काव काव तर नकोशी वाटते. पशुपक्ष्यांना लाभलेल्या अशा एकाच सुरावटीमुळे त्यांच्या संवादाला एकंच किनार असते असं आपण मानतो. खरंतर त्यांच्याही संवादात आपल्या संवादाएवढीच विविधता असणार. केवळ त्यातले बारकावे जाणण्याची कुवत आपल्याजवळ नसावी.

पण माणसाच्या संवादातली विविधता सहज जाणवण्यासारखी असते. माणूस त्याचं बोलणं………त्याचं लिखाण…….त्याची चित्रकला……..त्याची शिल्पकला……..त्याची नृत्यकला……..अशा अनेक माध्यमातून संवाद साधण्याचा प्रयत्न करत असतो. आणि संवाद साधण्याच्या माणसाच्या अशा प्रत्येक अंगाशी भोवतालचा समाज सुद्धा व्वा!….सुरेख!….झकास!……मस्त!…….अशा छोट्याश्या शब्द छटातून प्रती संवाद साधत असतो. टाळी हा सुद्धा  संवादाचाच एक भाग आहे. ईश्वरासमोर ताल धरताना तिला मांगल्याची झालर लाभते. तर एखाद्या मैफलीत तीच टाळी व्वा! म्हणत कलावंत आणि रसिक यांच्यात संवाद घडवून आणत असते.

मुकाभिनय हासुद्धा संवादाचाच एक भाग आहे. चेहऱ्यावरची इवलीशी रेषा हलवून संवाद साधण्याच्या कलेत आपण तरबेज असतो.

बायको स्वयंपाक करते. त्या माध्यमातूनही ती आपल्याशी संवाद साधण्याचाच प्रयत्नच करत असते. आपण टिव्ही पहात जेवणात मश्गुल झालेलो असतो. ती मात्र स्वयंपाक कसं झाला असावा हे जाणून घेण्यासाठी आपल्या चेहऱ्यावरची प्रत्येक रेषा वाचण्याचा प्रयत्न करत असते. स्वयंपाक छान झाला असेल तर बऱ्याचदा आपल्याकडून प्रतिक्रिया द्यायची राहून जाते. कारण आपण त्या चवीत रमून गेलेलो असतो. पण चव थोडीजरी बिघडलेली असेल तर आपण वसकन अंगावर धावून जातो. आणि मग नवरा बायकोतला संवाद बिघडतो.

असे आपण प्रत्येक क्षणी संवाद साधण्याच्या प्रतीक्षेत असतो. पण संवाद साधण्यासाठी आधी तो कुणा कडून तरी व्यक्त व्हावा लागतो. माझ्या मनात तुमच्या विषयी खूप जिव्हाळा आहे…..प्रेम आहे……आपुलकी आहे…..पण हे सारं कुठंतरी व्यक्त व्हायलाच हवं ना……!!!!! म्हणून तर ‘ माझं तुझ्यावर खूप प्रेम आहे ‘ , ‘ किंवा ‘ तू मला खूप आवडतोस ‘ अशा शब्दांचा आधार घेतल्याशिवाय आपल्याला प्रेम व्यक्तच करता येत नाही.

स्पर्श हाही संवादाचाच एक भाग आहे. हे कुणाला पटेल का ? पण अंगावर उभे रहाणारे रोमांच………आईच्या कुशीत झोपी जाणारं बाळ……..कोंबडीच्या पंखाखाली उब शोधणारी पिलं ही सारी उदाहरण स्पर्शातला संवादच  व्यक्त करत नाही काय !

म्हणूनच आजचं लेखन. ‘ संवाद ‘ या संदर्भात आणखी बरंच काही मनात साठलं आहे. हे सारं लिहिताना मी मनोमन तुमच्याशी संवाद साधला होता. म्हणूनच हे सारं लिहू शकलो.

तुम्ही तर रसिक आहात. माझ्या मनातली प्रत्येक स्पंदन जाणायची कला तुम्हाला अवगत आहे.  तुम्हा सगळ्यांना दिवाळीच्या मनापासून शुभेछा

भेटकार्डातले शब्दही माझेच आहेत. लेख आणि भेटकार्ड आवडलं तर तुम्ही माझ्याशी संवाद साधलाच.

Diwali Greeting

आपली प्रेयसी, आपली सखी खूप सुंदर असावी असं जसं प्रत्येकाला वाटतं. तशीच ती खूप प्रेमळ आणि सुस्वभावी असावी असंही वाटतं. ती तुळशीवृंदावनातल्या तुळशी एवढी पवित्र आणि सोज्वळ असावी असाही आपला हेका असतो.

पण तिच्याकडून एवढ्या अपेक्षा करताना आपण कसे आहोत किंवा तिच्याही तिच्या मनातल्या सख्याविषयी, तिच्या जिवलगाविषयी काही अपेक्षा असतील असा विचारही आपल्या मनाला शिवत नाही. ती खोल खोल बुडत जातो. तिला आपल्याविषयी काय वाटतं याचा थोडाही विचार आपण करत नाही.

या कवितेतला प्रियकर मात्र ही सारी जाणीव बाळगून आहे. म्हणून तो जेव्हा त्याच्या सखी कडून ‘ प्रीतबावरी मीरा ‘ होण्याची अपेक्षा करतो तेव्हा स्वतः ही ‘ कृष्ण मुरारी ‘ होण्याचं वचन देतो. तो जेव्हा तिला ‘ राधा ‘ व्हायला सांगतो तेव्हा स्वतः ही राधेच्या मनातला ‘ सावळा कृष्ण ‘ होण्याची तयारी ठेवतो. इतकंच नव्हे तर तिच्या आयुष्यातला दुखाच्या प्याल्यातला सुखाचा थेंब होण्याचं आश्वासन देतो.

मित्रहो खरंच इतकं भान हरपून प्रेम केलं तर ती नक्कीच पंख पसरून तुमच्या आयुष्यात येईल. तुमच्या डोक्यावरचं ऊन झेलताना ती सुखाची सावली होईल.

कृष्ण मुरारी होईन मी

तू प्रीतबावरी मीरा हो

महादेवाच्या माथ्यावरची

गंगेची तू धारा हो………१

कृष्ण सावळा होईन मी

तू अल्लड अवखळ राधा हो

मिठीत शिरता सांज सकाळी

फुलता फुलता मुग्धा हो………२

चक्रपाणी होईन मी तू

गीतेमधली वाणी हो

पहाटलेल्या स्वप्नामधली

तू एकटी राणी हो………३

मीरा हो तू, राधा हो तू

हो गीतेची वाणी

तुझ्याचसाठी भोगीन मी

पुन्हा मानवी योनी………४

तुझ्याचसाठी पुन्हा एकदा

जन्म येथला घेईन मी

तुझ्या दुखाच्या प्यालामधला

थेंब सुखाचा होईन मी.………५

सलमानचा ‘ दबंग ‘ आला. खूप हवा झाली होती. पण मी चित्रपटांचा शौकीन नाही त्यामुळे खास आवर्जून असा पहिला नाही. त्यापाठोपाठ अजय देवगणचा ‘ सिंघम ‘ आला. आणि सिनेमा रिलीज झाल्याबरोबर पहायला मिळाला. झकास. ‘ मी बाजीराव सिंगम ‘ हे त्यातल्या नायकाचा नाव , ‘ आता सटकली रे माझी ‘ हा त्याचा डायलॉग, त्यातला गोट्या सारं काही झकास होतं. सलमानच्या ‘ दबंग ‘ ची सगळी हवा काढून टाकण्याचं सामर्थ्य ‘ सिंघम ‘ मध्ये होतं. पण तरीही हा सिनेमाच आहे हे भान विसरून चालत नाही.

पण मी मात्र खरा खुरा सिंघम पाहिलाय. बळीराजाला चिरडू पहाणाऱ्या व्यवस्थ्येचा राग असणारा हा सिंघम – त्याची ‘ सटकली ‘ तर सलमानचीच काय अजयची सुद्धा फाटेल -

जवळ जवळ तीन आठवड्यानपेक्षाही अधिक काळ मी काही लिहिलं नाही. पण दहा बारा वाचकांना का असेना माझी आठवण झाली. बाकीचे मला विसरले असं नाही म्हणत मी. त्यांनी समजूत घातली असेल आपल्या मनाची….धावपळीत असतील………नसेल मिळत वेळ…….वेळ मिळाला कि नक्की लिहितील. माझ्या लिखाणाची वाट पहाणाऱ्या सगळ्यांसाठी या ओळी -

आपणसुद्धा एक कणीस

प्रेमविषयक लिहिलं कि रसिक मोठ्या संख्येनं ब्लॉग पहातात हे माहित असूनही मी गेल्या जवळ जवळ महिन्याभरात एकही प्रेम कविता लिहिली नाही.  नाही म्हणायला – ” अजूनही त्याच्या आठवणी “ हि एक प्रेम कविता मी साधारणतः दोन ऑगस्टला पोस्ट केली होती. एका इंग्रजी ब्लॉगवर वाचलेल्या इंग्रजी कवितेचं ते स्वैर मराठी भाषांतर होतं.

ती इंग्रजीतली कविता मला खूप आवडली होती. मी माझी प्रतिक्रिया देवून मोकळा झालो होतो. त्या लेखिकेच्या कवितेचं स्वैर मराठी भाषांतर मी माझ्या ब्लॉगवर टाकतो आहे हेही त्या प्रतिक्रियेत सांगून टाकलं होतं. त्या कवितेवर मी लिहिलेली प्रतिक्रया होती सेहचाळीसावी. आणि त्या लेखिकेन ती कविता पोस्ट करून झाले होते अवघे तीन तास.

मी माझ्या परीनं त्या कवितेचं अधिकाधिक चांगलं भाषांतर करण्याचा प्रयत्न केला होता. वाटला होतं खूप प्रतिक्रिया येतील. पण कसलं काय. अवघी एक प्रतिक्रया. मराठी रसिकांच्या अभिरुचीविषयी शंका वाटावी अशी हि परिस्थिती.

मी कुणाला दोष देत नाही. कुणी मला असंही विचारेल, ” तुम्ही किती जणांना प्रतिक्रिया लिहिता ? ” जेव्हा एखादा लेखन मला खूप आवडता तेव्हा मी खरच अगदी मनापासून प्रतिक्रिया लिहितो. एखादा लिखाण खूपच हीन असेल तर त्या लेखकाची कानउघडणीही करतो.

मित्रहो रागवू नका. स्पष्ट बोलणं जगात कुणालाच आवडत नाही. या प्रेम्कावितेच्या प्रेमात पडलं आणि सारा राग विसराल अशी अपेक्षा.

खेळण्यांशी खेळायचे दिवस संपतात. तारुण्याची मोरपिसी झुळूक अंगभर फिरत असते. कुठल्या नकळत क्षणी आपण त्याच्या प्रेमात पडतो हे आपल्यालाही कळत. पण असं प्रेमात पडल्यानंतरचा प्रत्येक क्षण कसा हवा हवासा वाटू लागतो. त्या क्षणांचीच हि कविता -

प्रेम कविता

राजकारणात स्त्रियांना एक तृतिआंश आरक्षण लाभल्यानंतर गावागावात महिला सरपंच होण्याचं पेव फुटलं. पण बाई सरपंच नावालाच. सगळा कारभार धन्याच्याच हातात.

आमच्याकडेही तसंच झालं. परीक्षकाच काम पत्नीकडे पण तिनं सगळी चित्रं माझ्यासमोर टाकली. झकासच होती चित्रं. मी पटापटा दोन्ही गटातली पहिल्या तीन क्रमांकाची चित्र वेगळी केली. तिच्याकडे दिली आणि म्हणालो, ” मला हि चित्र ठीक वाटताहेत. पण परीक्षक तू आहेस. तुला योग्य वाटेल ते कर.”

तिनंही सगळी चित्रं नजरेखालून घातली. आणि मला म्हणाली, ” हे श्रीहरीच चित्रही छान आहे ना ?”

ते चित्रं मलाही आवडलं होतं. पण इतर चित्रांमध्ये रेखीवपणा जास्त होता. आणि या चित्रात कल्पनेचा वेगळेपणा. हा बुजगावण्याच्या रूपातला गणपती आम्हाला सगळ्यांनाच खूप आवडला. आणि आम्ही बहुमतानं त्याला उत्तेजनार्थ पारितोषिक द्याचं ठरवलं. ते हे चित्रं -

गणपती, गणपती बाप्पा,