आभाळाचं डोळं, तिच्याकडं लागलं

ती त्याला दिसते……डोळ्यांना डोळे भीडतात आणि एका अवचित क्षणी तो तिच्या आणि ती त्याच्या मनात भरते. पण हे कधी….कुठे……आणि कसं घडतं….. Continue reading

Advertisements

एक होता पाऊस

पाऊस कुणाला आवडत नाही. तरुणाईला तर तो  आवडतोच आवडतो…………….पण छोट्यांनाही आवडतो…………..संध्याकाळच्या सावल्या खुणावत असताना मोठ्यांना हि तो हवासा वाटतो. कारण पाऊस असतोच तसा हवा हवासा. पण या कवितेतला छोट्या मात्र त्या पावसाशी चक्क लपाछपी खेळतोय. मागे मी ‘ एक होतं वांग ‘ हि कविता लिहिली होती. या कवितेतला पाऊसही तसाच Continue reading

कशाला जायचं चंद्रावर ?

कदाचित माझे विचार अनेकांना पटणार नाहीत. पण खरंच आपण विचार करायला हवा.

२० जुलै १९६९ रोजी अमेरिकेन अपोलो हे अंतराळयान चंद्रावर पाठवलं. मानवानं चंद्रावर टाकलेलं ते पाहिलं पाऊल. त्याला आज कितीतरी दशकं झाली. त्यानंतर आजतागायत विविध प्रगत राष्ट्रांमध्ये वेगवेगळ्या ग्रहांवर अंतराळयानं पाठवण्याची चढाओढच लागली. अगदी आपला देशही त्याबाबत मागे राहिला नाही. अशा प्रकारे विविध अंतराळयानं पाठवल्यामुळे आपल्याला अवकाशाचा अभ्यास करणं शक्य झालं. तिथ वातावरण आहे हि नाही ? तिथ पाणी होतं हि नव्हतं ? तिथ जीवसृष्टी होती कि नव्हती ? तिथल्या मातीचा अभ्यास ? त्यात्या ग्रहांची छायाचित्र ? आज काही देश तर चंद्राचीही वाटणी करू पहाताहेत. त्यावर आपला मालकी हक्क सांगू पहाताहेत. कशासाठी हे सारं ?

विज्ञानातील प्रगतीनं माणसाचं जीवन सुखकर झालं हे खरं आहे. प्रवास सुखकर झाला. संदेश वहनात कमालीची प्रगती झाली. टिव्हिच्या पडद्यानं देशविदेशातल्या सीमा बुजवून टाकल्या. जगाच्या कानाकोपऱ्यातल्या कुठल्याही अप्ताशी दृश्य रुपात बोलता येऊ लागलं. विमानाच्या साह्यानं मानवाला वारयाशीही स्पर्धा करता येऊ लागली. वैदक शास्त्रात खूप प्रगती केली. टेस्टटूब बेबी जन्माला घातली. कितीतरी दृर्धार आजारांवर मात केली. असं खूप काही आणि कितीतरी सांगता येईल. पण हे सारं झालं म्हणजे काय झालं ? आपण आपल्या आयुष्याची दोरी ताणू शकलोत. आपण आपल्या आयुष्याला विलासी बनवलं.

पण विज्ञानानं एवढी प्रगती केलेली असूनही आज जेव्हा जून उलटत आला तरी पाऊस पडत नाही तेव्हा आपल्याला आभाळाकडं पाहण्याशिवाय इलाज उरत नाही. स्तुनामी येते अनेकांचा जीव घेते आणि आपण पहात रहाण्याशिवाय काहीही करू शकत नाही. भूकंप येतो आणि जीव मुठीत ठरून घराबाहेर पडण्याशिवाय आपल्याला पर्याय उरत नाही. आणि तरीही आपण म्हणतो विज्ञानानं खूप प्रगती केलीय.

म्हणजे मानवानं परग्रहांवर जाऊ नये. त्यांचा अभ्यास करू नये असं नाही म्हणायचं मला. मला म्हणायचं ते एवढंच कि विज्ञानानं मानवाच्या मुलभूत गरजा भागवण्यासाठी कंबर कसली पाहिजे. पुरेसा पाऊस पाडण्यासाठी विज्ञान उपयोगी पडलं पाहिजे. नैसर्गिक आपत्तींची मानवाला पूर्वसूचना मिळण्यासाठी विज्ञान धडपडल पाहिजे.

पण आज आम्ही एकविसाव्या शतकात वावरतो आहोत पण पाऊस लांबला कि आम्हाला पाणी कपात करावी लागते. पाऊस खूप पडला कि ओल्या दुष्काळाचा सामना करावा लागतो. पुराच्या लोंढ्यात वाहून जाण्याशिवाय आमच्याकडे पर्याय उरत नाही. एखादी वावटळ छतांवरचे पत्रे उडवते आणि गावच्या गावं सपाट करते. त्याक्षणी लक्षात येतं प्रगतीच्या गप्पा मारणारे किती क्षुद्र आहोत आम्ही. आम्ही कितीही प्रगती केली तरी ‘ पराधीन आहे जगती पुत्र मानवाचा ‘ हेच खरं.

असा मी……असाही मीच

असामीकुणाला वाटेल मला पुलंच्या ‘ असामी ‘ बद्दल लिहायचं आहे. पण नाही. पुलंच्या ‘ असामी असामी ‘ बद्दल टीका टिपण्णी करण्या इतपत मी मोठा नाही.

यातली छायाचित्र पाहिल्यानंतर तुम्हाला माझ्या विषयाचं गांभीर्य पटेल. माणूस स्थित्यंतर प्रिय आहे. किंवा असंही म्हणता येईल माणसाला त्याच्यातली स्थित्यंतरं प्रिय असोत व नसोत त्याच्यात घडणाऱ्या स्थित्यंतराचा स्वीकार त्याला करावाच लागतो.

आता माझंच पहाना. काही महिन्यापूर्वीचा मी प्रोडक्शन म्यानेजर. एका बहुदेशीय कंपनीत माझ्या कामात व्यस्त असणारा. वीस बावीस लोकांची टीम सांभाळणारा. केबिन….संगनक……प्रोडक्शन शेडूल…….मंथली टार्गेट…….डीस्प्याचेस…….ऑर्डर लाईन…….प्रोसेस डेव्हलपमेंट………लाईन ब्यालांसिग……….सप्लायर डेव्हलपमेंट………..कामगार……..घड्याळाचे काटे विसरून केलेली पळापळी……..धावाधाव………….आणि सरतेशेवटी हाती पडणारा मोजका पगार. कितीही काम केलं तरी तेवढाच आणि नाही केलं तरी तेवढाच. या सगळ्या चक्रव्यहुत फसलेला. त्या सगळ्यात स्वतःला झोकून देणारा. मूल्यमापन कसलं ते नाहीच. मी आपला नुसता कमांडरच्या सांगण्यानुसार सीमेवर छातीवर गोळ्या झेलणाऱ्या सैनिकासारखा छातीवर गोळ्या झेलत राहिलो. मेडल्स इतरांच्याच पदरी पडले.

पण हे सारं खूप आनंदानं सोसलं. कंपनीच्या भरभराटीस आपला हातभार लागतो आहे यात आनंद मनात राहिलो. कंपनीच्या भराभराटीबरोबर कधीतरी आपलीही भरभराट होईल असा आशावाद बाळगत राहिलो. आणि जवळ जवळ अठरा वर्षांनतर कर्णानं आपली कवच कुंडलं कृष्णाच्या स्वाधीन करावीत इतक्या सहजतेन राजीनामा देऊन बाहेर पडलो.असाही मी

एक नवी वाट पत्करली. शेतीची. जिथं माझ्या कष्टाचं मोल ठरवणं केवळ ईश्वराच्या आणि निसर्गाच्या हाती आहे. इथं गरज आहे ती फक्त कष्टाची. लाळघोटेपणाची किंवा हुजरेगिरीची नाही. मी श्रमालाच ईश्वर मानतो. त्यामुळेच मी कष्टाला कधीच घाबरत नाही.

मी नौकरीला कंटाळून शेती करायचा निर्णय घेतला असं कुणी समजत असेल ते मात्र साफ चुकीचं आहे. वडील असे अकाली निघून गेले नसते तर मला शेतीकडे पहायची गरजच पडली नसती. वडीलांपाठी निराधार झालेल्या शेतीकडे खरंतर मीही दुर्लक्ष करू शकलो असतो. मारून मुटकून हुजरेगिरी करत राहिलो असतो. शहरातला एषआराम उपभोगत राहिलो असतो. पण गेली वीसहून अधिक वर्ष पडीक असलेली आमची शेती माझ्या वडिलांनी गेल्या पाच सहा वर्षात खूप मेहनतीनं उभी केली होती. वडीलांपाठी ती पुन्हा ओस पडली असती तर निवृत्तीनंतर शहरातल्या तमाम सुखांना लाथ मारून गावाकडे जाऊन वडिलांनी जे कष्ट घेतले होते त्या कष्टाची माती झाली असती. आणि मला ते होऊ द्यायचं नव्हतं.

नव्या वाटेवर पाऊल टाकलं. माझी शेती मीच बघू लागलो. सुरवातीला हाताखाली कुणीच नाही. एकटाच. अंधाराचं……काट्याकुट्याचं…….चोराचिलटाचं….इचू काट्याचं कसलंही भय न बाळगता. रात्री अपरात्री कासराभर उजेड फेकणारी विजेरी घेवून शेतात जायचो. आभाळातल चांदणं पहात भर शेतात मातीत अंग टाकून द्यायचो. कुठूनतरी साप येईल …….विंचू येईल असं कसलंच भय वाटायचं नाही.

दोन तीन महिने गेले. आणि दोन वाघ माझ्या सोबतीला आले. देविदास सोनावणे आणि भगवान तांबे. आता हे चार हात माझ्या मदतीला आहेत. अधिकाधिक भार तेच उचलतात. मला फारसं कष्ट पडू देत नाहीत. आणि मीही ठरवून टाकलंय कि त्यांनी माझ्या मातीत गाळलेल्या घामाचं सोनंच करायच. त्यांच्या नशिबी जरी कष्ट आले असतील तरी त्यांच्या मुलांच्या ओंजळीत शिक्षण भरायच.

काय होईल ते काळच सांगेल. पण हे दोघे माझ्या मदतीला येण्याआधी एक दिवस सकाळी सकाळी मीच माझी छबी टिपली. आणि तेव्हाच हि पोस्ट जन्माला आली

ती खरंच पावसासारखी.

ती म्हणजे खरंच पावसासारखी.

ती म्हणजे  खरंच पावसासारखी
थेंबा थेंबाने  येते आणि आपल्याला व्यापून टाकते.
वरून दिसतो आपण कोरडेच

पण ती आपलं मनही ओलेचिंब करून जाते.


आपण पहात रहातो खिडकीतून रिमझिमणारा पाऊस पाणी,
पण तो पाऊस नसतोच मुळी त्या असतात तिच्या आठवणी.
आपल्याही नकळत आपण खिडकीतून हात बाहेर काढतो
आणि तिला तळहातावर घेतो. पुन्हा पावसात हरवून जातो.

तळहातावर ती, बाहेरही ती, आपणही स्वतःला झोकून देतो 
आपल्याही नकळत खिडकीतून बाहेर जातो.
ती रिमझिमणारी सर, आपण मुसळधार पाऊस होतो.
तिच्यासह अवताल भवताल सारं सारं कवेत घेतो.

पाऊस

पाऊस

हिरवी राने, हिरवी पाने, हिरव्या वेली, हिरवी मने
हिरव्या हिरव्या हिरवाईतून टपटपणारी दोन जणे
कोणती ती आणि कोणता मी, ओळखत नाही आता कोणी
आई म्हणते, ” काय रे घरात आले कोठून पाणी ?”

दचकून तेव्हा मी माझ्या पायाशी पहातो 
पाणी नसतेच तिथे मग भांबावून जातो
माझ्या चेहऱ्यावर उमटलेल्या तिला आई पहात रहाते
कुठल्यातरी कौतुकानं माझ्या हाती चहा देते.

खिडकीमधून रिम झिमणाऱ्या पुन्हा तिला पहात रहातो
चहावरची वाफ होतो खुशाल तिच्या कवेत जातो.

असा पाऊस वेडा

परवा पाऊस पडला होता. म्हणलं, ”  चला पावसाला सुरुवात तर वेळेवर झाली.’

तेव्हा मनात आकार घेऊ लागलेल्या –

” जशी तुझी आठवण
        तसा पाऊस अनावर

या ओळी अधिक स्पष्ट होत गेल्या. कागदावर उतरल्या.

काल ऑफिस सुटायला आणि पाऊस यायला एकंच वेळ झाली. ऑफिसच्या बसमध्ये बसलो. खिडकी उघडली तर  भिजेन अशी भीती म्हणून बसच्या बंद खिडकीच्या काचांमधून पाऊस पाहत राहिलो.

मला आठवली माझी लहानपणीची रूपं.

शाळा सुटताना पाऊस पडला तर पुस्तकाचा लगदा घरी घेऊन येणारी………..

गारांचा चोप झेलत टपोऱ्या गारांनी खिसे भरणारी,…………..

पावसाचे थेंब दिसले कि अंगावरच्या कपड्यानिशी घराबाहेर धूम ठोकणारी………….

कागदाची होडी करून कोसळत्या पावसात त्या होडीच्या मागे धावणारी………..

‘ ये रे पावसा, तुला देतो पैसा ‘ असं म्हणत पाखरांनी पंख पसरावेत तसे हात पसरून स्वतः भोवती गिरक्या घेणारी………..

त्या होडीच्या उगाच वाढलोत………मोठे झालोत……….खरंच लहानपण हरवण्या एवढ मोठ्ठ दुखं दुसरं कुठलंच नसावं.

आमच्या ऑफिसपासून पुणे हा जवळ जवळ ३५ ते ४० किलोमीटरचा टप्पा. पण पाऊस अखंड…….. संततधार ………..सगळीकडे. आमच्या नेहमीच्या मार्गानुसार आम्ही नव्या बोगद्याच्या तोंडाशी आलो. आणि थबकलो. एक मेंढरू थबकलं म्हणून दुसरं थबकावं तशी आमच्या पुढं वहानामागं वहानं थांबलेली. आम्ही थांबलोत म्हणून आमच्या मागं आणखी वहानं थांबलेली.

सगळ्यांनीच खिडक्या किलकिल्या करत उघडल्या आणि आम्ही सारे पावसाचं तांडव पाहून अचंबित झालोत.

पहिल्या पावसाचं माझ्या पाहण्यातल एवढ अक्राळ विक्राळ रूप हे पाहिलंच.

प्रवाहात कोणी माणूसच काय एखादं वहान सापडलं तरी ओढून नेईल असं पाणी……फुत्कारत पुढं झेपावणाऱ्या भुजंगासारखा त्याचा वेग. निधड्या छातीच्या माणसाचीही छाती दडपून जावी असं त्याचा रों रों करणारा आवाज. तावडीत सापडलेल्या वेलीचा चोळामोळा करत पुढं जाणाऱ्या वादळासारखं हे भुईला कुस्करून टाकणारं पाण्याचा वादळ. समोर येणाऱ्या कुणाची भीडभाड नं बाळगणार.

पण मला भीती नाही वाटली त्याची. शिरशिरी सुद्धा नाही वाटली. सर्दी खोकल्याचं भय नाही वाटलं. वहानं थांबलीच होती. ती पुन्हा वळवून जुन्या बोगद्यातून जावं लागणार होतं.

मी खाली उतरलो………..पावसात भिजताना……….खूप खूप आतून…………अगदी मनातून……….. पाऊस झालो.

सॉरी ! माफ करा !! बक्ष दो !!!

सॉरी !
माफ करा !!
बक्ष दो !!!
रहेम करो !!!!
हे सारं एवढ्यासाठी काल सगळंच चुकलं.

पाऊस हा माझा सर्वात आवडता ऋतू . आणि या पावसाळ्यातला पाहिल्याचं पाऊस काल असा काही अनुभवला कि त्याचं स्वागत एका  छानशा पोस्टनं करावसं वाटलं.

” जशी तुझी आठवण
        तसा पाऊस अनावर “

या ओळी मनात आकार घेत होत्या. बाहेर पाउस पडत होता. वीज गेली होती……अंधारात शब्द नीट जुळत नव्हते. वीज आली. ती कधी ही जाईल अशी भीती वाट होती. म्हणून ‘ तुझ्यापेक्षा पाऊसच बरा वाटतो ‘ ही माझी जुनीच पोस्ट पुन्हा नव्यानं. नाही तरी ही पोस्ट अगदी सुरवातीच्या काळात लिहिली होती. त्यावेळी पाच पाच-पन्नासही वाचक नव्हते माझ्या पोस्टचे. पण सगळाच मुसळ केरात. पोस्ट लिहित असतानाच वीज गेली. त्या सगळ्या धावपळीत मी मी अर्धवट लिखाण कधी पोस्ट केला हेही कळलं नाही. त्या पोस्टमध्ये टाकायची राहिलेली कविता आज पुन्हा टाकलीय. त्यामुळे ती पोस्ट नव्यानं पहायला हरकत नाही.
पण माझे रसिक वाचक जागरूक आहेत त्याची ही पावती.

सुवर्णाची आज रोख ठोक प्रतिक्रिया आली.

ती अशी –  ‘ तेच ते परत का.. नवीन नाही सुचत. ‘

तिनं तिचं म्हणणं मांडलं. इतर रसिकांनाही असंच काहीसं म्हनायचं असावं. फक्त ते बोलले नाहीत. कुणी बोललं तरंच माफी मागावी असं थोडंच आहे.

माफ कराल ना ?